Köpek Leptospirosis 2026: AAHA Core Aşı + Türkiye Riski + Tedavi Rehberi
AAHA Ekim 2024'te leptospirosis aşısını Core statüsüne aldı — tüm köpekler için 12 haftadan itibaren tavsiye. Türkiye Ankara'da sokak köpeklerinin %43.96'sı seropozitif. 4 ana serovar, karaciğer-böbrek tutulumu, Weil hastalığı, doksisiklin tedavisi. Zoonoz — sahibinizi de etkileyebilir.
✅ AAHA 2024: CORE VACCINE
%43.96Ankara Sokak Köpek
Seroprevalans
12 HaftaAAHA Aşı
Başlangıç Yaşı
4 SerovarMultivalent
Aşı İçeriği
14 GünDoksisiklin
Tedavi Süresi
Leptospirosis Nedir, Neden Bu Kadar Önemli?
Leptospirosis, Leptospira cinsi spiroket bakterilerinin (L. interrogans ve L. kirschneri başta) neden olduğu sistemik bir bakteriyel enfeksiyondur.
AAHA'nın aktardığına göre yüzey antijenleri birden çok serovar farklılaşması yaratır ve hastalık-spesifik serovarlar coğrafi bölgeye ve zamana göre değişir.
Bu hastalık dünya genelinde en yaygın zoonotik bakteriyel enfeksiyonlardan biridir — yani köpekten insana geçebilir.
Köpekte ölümcül seyredebilir, insanda ise hafif gribal tablodan Weil hastalığı denilen ağır karaciğer-böbrek yetmezliğine kadar uzanan geniş bir klinik spektrum gösterir.
BMC Veterinary Research'te 2025'te yayımlanan sistematik incelemenin aktardığına göre 26 çalışmadaki seroprevalans aralığı %9.1-75 — leptospira enfeksiyonunun karmaşık epidemiyolojisini gösteren bir veri.
🦠 4 Ana Serovar — Klinik Tablo Farklı
Köpek leptospirosis kliniği serovara göre belirgin biçimde değişir.
BMC Vet Research 2025'in aktardığına göre küresel olarak en yaygın saptanan iki serovar L. interrogans Canicola ve L. interrogans Icterohaemorrhagiae'dir.
🦠
1. Leptospira canicola
L. interrogans serovar Canicola
Böbrek Baskın
🐕 Konak Tercihi
İsmindeki "canicola" Latince köpek anlamına gelir — köpek bu serovarın adaptif konağıdır. Aşılanmamış köpekler hem hasta olur hem uzun süreli renal taşıyıcı olur.
🩺 Klinik Tablo
- Akut interstisyel nefrit baskın
- Üremi, kusma, iştahsızlık
- Poliüri/polidipsi (PU/PD)
- Sarılık daha az belirgin
- Kronik renal yetmezliğe ilerleyebilir
🌍 Yaygınlık
Dünya genelinde en yaygın iki serovardan biri. Türkiye, Avrupa, ABD'de yaygın. Şehir köpeklerinde yüksek prevalans.
💉 Aşı Kapsamı
Tüm modern 4-valent aşılarda mevcut. Renal taşıyıcılığı önemli ölçüde azaltır — zoonotik açıdan kritik koruma.
🟡
2. Leptospira icterohaemorrhagiae
L. interrogans serovar Icterohaemorrhagiae
EN ŞİDDETLİ
🐀 Konak Tercihi
Adından da anlaşıldığı gibi (ikterus + hemoraji) en şiddetli tabloyu yapar. Birincil rezervuar: sıçanlar (özellikle norveç sıçanı). Şehirsel ortamlarda yaygın.
🩺 Klinik Tablo
- Karaciğer yetmezliği baskın — sarılık
- Disseminated intravascular coagulation (DIC)
- Yaygın kanama (burun, diş eti, GI)
- Akut tubular nekroz — anüri
- Ölümcül seyir oranı yüksek
⚠️ Weil Hastalığı
Bu serovar klasik "Weil hastalığı"nın etkenidir. Karaciğer + böbrek yetmezliği + kanama + sarılık üçlüsü. Hem köpekte hem insanda ağır seyirli.
💉 Aşı Kapsamı
Tüm 4-valent aşılarda mevcut. Sıçan kontrolü ile birlikte aşı en etkili koruma. Apartmanda yaşayan köpekler bile risk altında.
🟢
3. Leptospira pomona
L. interrogans serovar Pomona
Karma Tutulum
🐄 Konak Tercihi
Birincil rezervuar: çiftlik hayvanları — domuz, sığır, geyik. Kırsal alanda yaşayan, çiftliğe sahip veya av köpeklerinde daha yaygın.
🩺 Klinik Tablo
- Karaciğer + böbrek karma tutulum
- Orta-ağır sarılık
- İştahsızlık, halsizlik
- Pulmoner sendrom (LPHS) riski
- Multipl organ disfonksiyonu
🌾 Risk Profili
Kırsal yerleşim, av köpekleri, çiftlikte gezen köpekler. Türkiye'de hayvancılık yapılan bölgelerde (İç Anadolu, Doğu Anadolu) yüksek risk.
💉 Aşı Kapsamı
Modern 4-valent aşılarda. Çiftlik alanlarına erişimi olan tüm köpekler için kritik.
🔵
4. Leptospira grippotyphosa
L. kirschneri serovar Grippotyphosa
Multi-Organ
🦫 Konak Tercihi
Vahşi hayvanlar — rakun, sincap, kokarca, su sıçanı. Doğa yürüyüşü, av, vahşi yaşam alanlarında bulunma riski artırır.
🩺 Klinik Tablo
- Yaygın multi-organ tutulumu
- Karaciğer + böbrek + pulmoner
- Kas ağrısı belirgin
- Ateş, halsizlik, anoreksi
- İlerleyici klinik kötüleşme
🌲 Risk Profili
Türkiye'de orman, dere, göl çevresi alanlarda yaşayan veya yürüyüş yapan köpekler. Trekking, doğa kampı sahipleri için kritik.
💉 Aşı Kapsamı
Modern 4-valent aşılarda. Açık alan aktivitesi yüksek köpekler için özellikle önemli.
📚 PMC 2023 Türkiye Vakası — L. Bratislava: Doğu Karadeniz Bölgesi'nde 2023'te bir insan vakasında L. interrogans serovar Bratislava ilk kez bildirildi. Bu serovar 5. olası önemli serovar — at, domuz rezervuar. Türkiye için epidemiyolojik takibi gereken yeni bir tehdit. Bratislava bazı 4-valent aşılarda mevcut değildir; veterinerinizle aşı içeriğini kontrol edin.
💧 Bulaş Yolları — Su Hayatın Kaynağı, Aynı Zamanda Hastalığın
Leptospira spirochet bakterileri nemli ortamlarda yaşamak için evrimleşmiştir.
Veterinary Record'da 2024'te yayımlanan kapsamlı sistematik incelemenin aktardığına göre su kaynaklarına doğrudan maruziyet köpek leptospirosis riskini çoğu test üzerinde artırır; sıkça taşkın bölgelerin varlığı, su kaynakları ve suya yakın yerleşim de riski yükseltir.
💧
Kontamine Su
Su birikintileri, göletler, dereler, durağan sular. Köpek içme veya yüzme yoluyla enfekte olur.
🐀
Kemirgen İdrarı
Sıçan, fare, rakun, su sıçanı idrarı birincil rezervuar. Apartmanda bile risk var.
🌊
Sel ve Taşkın
Kontaminasyonu çok geniş alana yayar. Türkiye 2023-2024 sel felaketleri risk yükseltti.
🌳
Nemli Toprak/Çamur
Park, bahçe, doğa yürüyüş alanı — kontamine toprakla deri/mukoza teması yeterli.
🐕
Enfekte Köpek
Enfekte köpek idrarıyla doğrudan temas. Çok köpekli ev, pansiyon, park.
🌾
Çiftlik Hayvanı
Sığır, koyun, domuz idrarı (özellikle Pomona için). Kırsal alanda risk yüksek.
Bakteri vücuda 4 ana yoldan girer:
- Mukoza membran: Göz, ağız, burun (en yaygın)
- Yara veya çatlak deri: Doğrudan giriş
- İçme: Kontamine su yutma
- Transplasental: Anne karnındaki yavruya geçiş (nadir)
🇹🇷 Türkiye'de Leptospirosis: Sessiz Bir Sorun
🗺️ Türkiye Epidemiyolojik Tablo
📊 Ankara Çalışması
ScienceDirect: 116 görünüşte sağlıklı sokak köpeğinin 51'i (%43.96) seropozitif. Yaş grupları arasında istatistiksel anlamlı fark.
🌎 İl Bazlı Aralık
Türkiye'de farklı çalışmalarda seroprevalans %10.97-26.90 aralığında — Ülgen 1997, Özdemir ve Diker 1999.
🌊 Doğu Karadeniz
PMC 2023: Bu bölge nemli iklim, yoğun yağışlar, geniş kemirgen popülasyonu — leptospirosis için ideal koşullar. İnsan vakası bildirildi.
🌧️ Sel Faktörü
Türkiye 2023-2024 sel felaketleri (Karadeniz, Akdeniz) hastalığın geniş alana yayılma riskini büyük ölçüde artırdı.
🏘️ Kentsel Risk
İstanbul, İzmir gibi büyükşehirlerde sıçan popülasyonu yoğun. Park, çöp alanı, su kanalı kenarı yüksek risk bölgeleri.
🏔️ Av/Trekking Bölgeleri
Karadeniz, Akdeniz dağlık alanları, Trakya orman bölgeleri — av köpekleri ve doğa yürüyüşü yapan sahiplerin köpekleri yüksek risk.
💉 AAHA 2024 Yeni Core Aşı Statüsü — Detaylı Protokol
AAHA'nın Ekim 2024'te yayımladığı 2022 Canine Vaccination Guidelines 2024 Update'in aktardığına göre leptospirosis aşısının statüsü non-core'dan core'a değiştirildi — ACVIM ve WSAVA konsensüs ifadeleri ve AAHA aşı kılavuzları görev gücünün önerisi sonucunda.
AAHA Guidelines Direktörü Dr. Ingrid Taylor DVM'in aktardığına göre dışarı çıkan herhangi bir köpek — kentsel veya kırsal ortamda — leptospirosis'e maruz kalabilir.
Yıllar içinde AAHA yönergeleri yayımlandıkça bu hastalığın prevalansında büyük artış görülmüştür.
📅 AAHA 2024 Köpek Leptospirosis Aşı Takvimi
| Yaş / Zaman |
Uygulama |
Notlar |
| 12. Hafta |
1. doz lepto aşısı |
Genelde 3. puppy vizitiyle birlikte |
| 14-16. Hafta |
2. doz lepto aşısı |
2-4 hafta sonra; puppy serisinin son dozuyla aynı zaman |
| 1 Yaş |
İlk yıllık rapel |
Tek doz, multivalent |
| Sonraki Yıllar |
Yıllık rapel |
Diğer core aşılar 3 yılda 1, lepto yıllık |
| İmmüniteyi Kaybetmiş |
2 doz seri yeniden |
3 hafta arayla, sanki ilk kez aşılanıyormuş gibi |
💡 Multivalent Aşı Önemi: AAHA: çoğu mevcut aşı 4 serovar içerir — bu en ilgili patojenlere karşı koruma sağlar; çünkü aşılar heterolog serovarlara karşı yalnızca kısmi veya hiç bağışıklık tetiklemez. 2-serovar aşılar artık tercih edilmiyor — mutlaka 4-valent aşı isteyin.
⚠️ Aşı Güvenliği: AAHA: 10.000 dozda 53'ten az advers olay rapor edildi — çoğu hafif. Lepto sonrası advers olay olasılığı KUDUZ aşısı veya DAPP kombinasyonundan DAHA DÜŞÜK. Önceki reaksiyonu olan köpekte premedikasyon ve gözlem önerilir; risk yaşla azalır.
🩺 Klinik Tablo — Belirtiler ve Aciliyet
| Faz |
Belirtiler |
Süre |
Aciliyet |
| Akut Bakteriyemik |
Ani başlangıçlı ateş, halsizlik, iştahsızlık, kas ağrısı, hareket etmek istememe |
4-7 gün |
24 saat içinde veteriner |
| Karaciğer Tutulumu |
Kusma, ishal (kanlı olabilir), sarılık (diş eti + göz akı + deri), karın ağrısı, koyu idrar |
5-10 gün |
Acil — hospitalizasyon |
| Renal Tutulum |
Aşırı su içme + sık idrara çıkma (PU/PD), idrarda kan veya azalmış idrar, ağız kokusu (üremik) |
3-14 gün |
Acil — IV sıvı + olası diyaliz |
| Pulmoner Hemoraji (LPHS) |
Nefes güçlüğü, hızlı solunum, öksürük, burun-ağızdan kanama |
Hızlı ilerleme |
ACİL — yoğun bakım |
| DIC / Kanama |
Burun kanaması, diş eti kanaması, peteşi, ekimoz, GI kanama |
Değişken |
ACİL — pıhtılaşma desteği |
| Weil Hastalığı |
Karaciğer + böbrek yetmezliği + kanama + sarılık birlikte — ölümcül seyir |
Hızlı |
YOĞUN BAKIM |
| Subklinik/Kronik |
Belirti yok veya çok hafif — uzun süreli renal taşıyıcı (zoonotik risk) |
Aylar-Yıllar |
Tarama testi gerekli |
🔬 Tanı: MAT, PCR ve Destekleyici Testler
🧪 Tanı Test Paneli
| MAT (Mikroskobik Aglütinasyon) |
ALTIN STANDART — kanda serovar-spesifik antikorları gösterir. 4 kat titre artışı (2-3 hafta arayla) akut enfeksiyonu kanıtlar. Aşılı köpekte ayırım zor olabilir. |
| PCR (Polimeraz Zincir Reaksiyonu) |
İdrar veya kanda doğrudan Leptospira DNA'sı saptar. Akut fazda en hassas — antikor gelişmeden önce de pozitif. İdrar PCR antibiyotik öncesi alınmalı. |
| Tam Kan Sayımı (CBC) |
Trombositopeni, lökositoz veya lökopeni, anemi (hemolitik veya hemorajik). Trombositopeni leptospirosis için tipik. |
| Biyokimya Paneli |
Karaciğer: ALT, ALP, GGT, bilirubin yükselmesi. Böbrek: BUN, kreatinin, fosfor yükselmesi. Elektrolitler: hipokalsemi, hipernatremi. |
| İdrar Tahlili |
Proteinüri, glikozüri (normoglisemiyle birlikte = tubular hasar), granüler silindirler, hematuri, bilirübinüri. |
| Karın Ultrasonu |
Renal kortikal hiperekoik bantlar (leptospirosis için tipik), karaciğer büyümesi, plevral efüzyon. |
| Göğüs Röntgeni |
Pulmoner hemoraji sendromu (LPHS) için — diffüz interstisyel patern. |
💊 Tedavi: Doksisiklin + Destekleyici Bakım
💉 İlk Tercih: Doksisiklin Protokolü
| İlaç |
Doksisiklin |
| Doz |
5 mg/kg oral 12 saatte bir |
| Süre |
14 gün — hem akut bakteriyemiyi kontrol eder hem renal taşıyıcılığı temizler |
| Avantaj |
Tek ilaç ile her iki fazı kapsar (klasik 2-aşamalı rejime gerek yok) |
| Özofajit Uyarısı |
Verdikten sonra hemen birkaç ml su ver — özofagusta takılmasın |
| Yavrularda |
Diş renklenmesi riski — veteriner değerlendirmesi gerekli |
💊 Alternatif/Eşlik Eden Antibiyotikler
| Penisilin G (IV) |
40.000 IU/kg IV/IM 12 saatte bir — akut hospitalize köpekte ilk faz, ardından doksisikline geçiş |
| Ampisilin (IV) |
22 mg/kg IV 8 saatte bir — kusmuyorsa ve doksisikline geçilemiyorsa |
| Amoksisilin-Klavulanat |
Doksisiklini tolere edemeyen yavru köpekte alternatif — bakteriyemiyi durdurur ama renal taşıyıcılığı tam temizlemez |
| Penisilin Süresi |
2 hafta IV penisilin → ardından 2 hafta oral doksisiklin (kombine rejim) |
💧 Destekleyici Bakım Şart: IV sıvı tedavisi (dehidrasyon + renal destek), antiemetik (maropitant, ondansetron), hepatoprotektif (SAMe + silymarin), pulmoner hemoraji varsa kortikosteroid + oksijen tedavisi, DIC için plazma transfüzyonu, ağır renal yetmezlikte hemodiyaliz hayat kurtarıcı olabilir. Hospitalizasyon çoğu vakada 5-10 gün.
⚠️ Zoonotik Risk: Sahip ve Aile Koruması
Leptospirosis Sahip İçin Gerçek Risk
AAHA'nın aktardığına göre leptospirosis önemli bir zoonotik patojen — köpekten insana doğrudan bulaş kanıtı sınırlı olsa da köpeğin kontamine ortama maruziyetinin büyüklüğü ve sahibiyle yakın teması çevresel kaynakları insana bağlayabilir. Yeni nesil aşılar maruz kalan köpeklerden renal taşıyıcılığı ve idrar saçılımını dramatik biçimde azaltarak veya engelleyerek insanları indirekt yolla koruyor.
- Eldiven kullan — enfekte köpeğin idrarını temizlerken, idrar bulaşmış yatak/oyuncağı yıkarken
- Çamaşır suyu seyreltisi — 1:10 (sodyum hipoklorit) Leptospira'yı dakikalar içinde öldürür; ev temizliği için
- El yıkama — köpekle her temas sonrası sabun + su 20 saniye
- Çocuk + immün yetmezlikli aile bireyi — tedavi süresince köpekle ayrı yatak, ayrı oda
- İnsanda belirti ortaya çıkarsa — ateş + baş ağrısı + kas ağrısı + sarılık → acilen dahiliye/enfeksiyon
- İnsan tedavisi — doksisiklin 100 mg PO 12 saatte bir 7 gün veya seftriakson IV (ağır vakada)
- Weil hastalığı uyarısı — insanda da gelişebilir, ölümcül olabilir, erken tedavi şart
🛡️ Önleme: Sahip Yapılacaklar Listesi
1
Aşılat — AAHA 2024 Core Protokolü
12. haftada başla, 2-4 hafta sonra ikinci doz, 1 yaşta rapel, sonra yıllık. 4-valent multivalent aşı tercih et. Veterinerinde aşı içeriğini sor — Canicola + Icterohaemorrhagiae + Pomona + Grippotyphosa olmalı.
2
Kemirgen Kontrolü
Ev çevresinde sıçan-fare popülasyonunu azaltma. Çöp kapalı, yiyecek erişimi engelle, kemirgen kontrol uzmanı çağır. Apartmanda da geçerli — bina giriş kontrolü.
3
Su Kaynağı Erişimini Sınırla
Köpeğini durağan su birikintilerinden, çamurlu göletlerden, dere-bataklık kenarlarından uzak tut. Yürüyüşte sadece taze, akıntılı su kaynağı veya temiz mataradan su ver. Sel sonrası alanlardan kesinlikle kaçın.
4
Av/Trekking Sonrası Kontrol
Doğa yürüyüşü, av, kamp sonrası köpeği temiz suyla yıka — kontamine çamuru temizle. Yarası varsa antiseptikle bakım. Belirtileri 2-4 hafta izle.
5
Pansiyon/Daycare Aşı Belgeleri
Köpek pansiyonu, gündüz bakım veya köpek parkına giderken aşı durumunu kontrol et. AAHA 2024'ten sonra çoğu tesis lepto aşısı belgesi talep ediyor.
6
Belirti Takibi
Ani ateş, halsizlik, sarılık, kusma veya sıkça idrara çıkma fark edersen 24 saat içinde veterinere. Erken tanı leptospirosis'te kritik — Weil hastalığına ilerlemeden müdahale.
7
Aile İçi Hijyen Disiplini
Köpek idrar/dışkıyla temasta eldiven, ardından el yıkama. Çocukların kontamine alanda oynamasını engelle. Çamaşır suyu seyreltisi (1:10) ile düzenli temizlik.
💉 Leptospirosis aşısı zorunlu mu, ne zaman yapılmalı?
AAHA Ekim 2024 güncellemesiyle leptospirosis aşısı NON-CORE'den CORE statüsüne geçirildi — yani artık tüm köpekler için tavsiye ediliyor. WSAVA 2024 ve ACVIM 2023 konsensüsleri de aynı yönde.
Protokol: 12. haftadan ilk doz, 2-4 hafta sonra ikinci doz, 1 yıl sonra rapel, ardından yıllık rapel. Yaşam tarzı veya bölgeden bağımsız öneriliyor.
⚠️ Leptospirosis insana geçer mi?
EVET — önemli bir zoonotik hastalıktır. AAHA: köpekten insana doğrudan bulaş kanıtı sınırlı, ancak köpek kontamine ortamlara maruz kalıyor ve sahibiyle yakın temasta.
İnsanda klinik tablo: ateş, baş ağrısı, kas ağrısı, sarılık (Weil hastalığı), renal yetmezlik. Doğu Karadeniz'de 2023'te ilk L. Bratislava insan vakası bildirildi.
Yeni nesil aşılar köpekte renal taşıyıcılığı azaltarak insanı da indirekt yolla koruyor.
🩺 Köpek leptospirosis belirtileri nelerdir?
Akut: ateş, halsizlik, iştahsızlık, kusma, ishal (bazen kanlı), kas ağrısı. İlerleyen: sarılık (göz akı + diş etleri sarı), poliüri-polidipsi (böbrek yetmezliği), idrarda kan, nefes güçlüğü (pulmoner hemoraji), kanama.
Weil hastalığı: karaciğer + böbrek yetmezliği + kanama + sarılık üçlüsü — ölümcül seyir.
🇹🇷 Türkiye'de leptospirosis ne kadar yaygın?
Ankara çalışması: 116 sokak köpeğinin %43.96'sı seropozitif. Farklı illerde %10.97-26.90 aralığında.
Doğu Karadeniz'de L. Bratislava insan vakası bildirildi — bölgenin nemli iklimi, yağış ve kemirgen populasyonu yüksek risk. 2023-2024 sel felaketleri riski artırdı.
💧 Leptospirosis nasıl bulaşır?
Birincil bulaş: enfekte hayvanların (kemirgen, rakun, su sıçanı, sığır) idrarıyla kontamine su, çamur veya toprak. Bakteri deri veya mukozaları penetre eder.
Köpek aktivitesi: göl-dere-çamurda yüzme, su birikintisi içme, kemirgen tutma. Köpek-köpek doğrudan bulaş da mümkün.
🔬 Leptospirosis nasıl teşhis edilir?
Altın standart: MAT (Mikroskobik Aglütinasyon Testi). 4 kat titre artışı tanısal. PCR: idrar/kanda doğrudan bakteri DNA'sı, akut fazda en hassas.
Destekleyici: CBC (trombositopeni), biyokimya (karaciğer + böbrek enzimleri), idrar tahlili, ultrason.
💊 Leptospirosis tedavisi nedir?
İlk tercih: Doksisiklin 5 mg/kg PO 12 saatte bir 14 gün — hem akut bakteriyemiyi öldürür hem renal taşıyıcılığı temizler.
Kusan veya tolere edemeyen köpekte ilk faz IV penisilin G veya ampisilin, ardından doksisikline geçiş. Destekleyici: IV sıvı, antiemetik, hepatoprotektif, gerekirse hemodiyaliz.
💉 Lepto aşısı yan etki yapar mı?
Reformüle aşılar artık güvenli. AAHA: 10.000 dozda 53'ten az advers olay — çoğu hafif. Anaflaktik reaksiyonlar nadir; lepto aşısı sonrası anaflaksi oranı kuduz aşısı veya DAPP kombinasyondan daha düşük.
Önceki reaksiyon öyküsünde premedikasyon önerilir. Risk-fayda dengesi aşı lehinedir — hastalık öldürücü.
👨👩👧 Sahibi köpekten leptospirosis kaparsa ne yapmalı?
Köpekte tanı + tedavi başladıktan sonra sahip risk altındadır. Önlemler: idrar temizlerken eldiven + el yıkama, ev temizliği için seyreltilmiş çamaşır suyu (1:10).
Sahip ateş + baş ağrısı + kas ağrısı + sarılık geliştirirse acilen dahiliyeye. İnsan tedavisi: doksisiklin 100 mg 12 saatte bir 7 gün veya seftriakson IV (ağır).
🐾 Köpeğiniz İçin Veteriner Onaylı Aşı Programı
Leptospirosis aşısı artık Core — Mismama'da köpek sağlığı ürünleri, vitamin, bağışıklık destekleyicileri.
Köpek Sağlık Ürünlerini İncele →
Bu konuyu videomuzda da anlattık! Kanalımıza abone ol — en yeni içerikleri ve kampanyaları kaçırma. 🐾
köpek leptospirosisleptospirosis köpek belirtileriköpek lepto aşısıleptospirosis aşısı zorunlu muLeptospira interrogansL. canicolaL. icterohaemorrhagiaeL. pomonaL. grippotyphosaL. bratislavaAAHA 2024 core aşıACVIM 2023 leptospirosisWSAVA 2024 aşı kılavuzuköpek karaciğer yetmezliğiköpek böbrek yetmezliği leptoWeil hastalığı köpekköpek sarılıkköpek leptospirosis TürkiyeAnkara sokak köpek leptoKaradeniz leptospirosiskemirgen idrarı bulaşsel suyu köpek hastalıkdoksisiklin köpek leptospirosisIV penisilin leptoköpek MAT testimikroskobik aglütinasyon testiköpek leptospirosis zoonotikleptospirosis insana geçer miköpek aşı programı 20264-serovar aşımultivalent aşı köpekköpek 12 hafta aşımismama köpek aşı 2026