Hızlı Cevap
Kısa cevap: Köpek Lyme aşısı Türkiye için çoğunlukla GEREKLİ DEĞİL — WSAVA "non-core" kategorisinde, sadece riskli bölgeler için. Türkiye'de Lyme prevalansı düşük (Trakya 2002 çalışması: %4 Borrelia). ASIL TEHLİKE: PLOS NTD 2025 sistematik review Türkiye kenelerinde Hyalomma %47, Ixodes %28.5. Hyalomma marginatum'un taşıdığı Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) İç Anadolu'da endemic — KÖPEK için klinik hastalık yapmaz ama sahip riski büyük! Modern strateji: Lyme aşısı yerine GENİŞ SPEKTRUMLU kene önleme ilaçları — Bravecto (12 hafta), Simparica (aylık), NexGard (aylık), Frontline, Seresto tasması. Bu ilaçlar TÜM kene kaynaklı hastalıkları (Lyme + ehrlichiosis + babesiosis + KKKA) önler.
📚 Bu makale: PLOS NTD 2025 Türkiye sistematik review, Trakya 2002 Borrelia çalışması, 4 ana kene türü (Hyalomma/Ixodes/Rhipicephalus/Haemaphysalis), kene kaynaklı 5 hastalık karşılaştırması, Türkiye bölgesel risk haritası, kene önleme ilaçları (Bravecto/Simparica/NexGard/Frontline/Seresto), Lyme aşı markaları, kene ısırığı protokolü, 2026 fiyat analizi.
📅 Son güncelleme: 26 Nisan 2026 · PLOS Neglected Tropical Diseases Haziran 2025 · Hacettepe Üniv. Hekimoğlu CCHF 2024 · WSAVA Aşı Yönergeleri 2024
🦟 Türkiye'deki Kene Gerçeği — Sayılarla
"Köpeğime Lyme aşısı yaptırmalı mıyım?" sorusu Türkiye'de YANLIŞ soru.
Doğru soru: "Köpeğime hangi kene hastalıklarına karşı koruma gerek?"
2025'te yayımlanan PLOS Neglected Tropical Diseases sistematik review (Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları Vector-Borne Infections Study Group) Türkiye'deki kene sayılarını ortaya koydu — 24 çalışma, 53.879 kene PLOS NTD 2025 ↗.
Sonuç şaşırtıcı: Türkiye'de en yaygın kene Lyme taşıyan İxodes değil — KKKA taşıyan Hyalomma.
🧬 Türkiye'nin 4 Ana Kene Türü
🌡️
Hyalomma marginatum
%46.99
İç Anadolu, Karadeniz iç kesim, Doğu Anadolu kırsal
Taşıdığı: Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA/CCHF), Theileria, Anaplasma. Köpekte klinik yok ama SAHIP RİSKİ ölümcül!
🌳
Ixodes ricinus
%28.49
Trakya, Marmara, Karadeniz orman bölgeleri (nemli, soğuk)
Taşıdığı: Lyme borreliyozu (Borrelia burgdorferi), Anaplasma phagocytophilum, Babesia, TBE virüsü, Rickettsia.
🐕
Rhipicephalus sanguineus
~%15
Tüm Türkiye, özellikle Akdeniz/Ege, şehir merkezleri
Taşıdığı: Ehrlichia canis (tropikal köpek pansiteni), Babesia canis, Hepatozoon canis, Rickettsia conorii.
🐑
Haemaphysalis spp.
~%8
Otlak alanları, koyun/keçi yetiştiriciliği
Taşıdığı: Babesia, Anaplasma, Theileria. Köpek için orta risk.
🦠 Kene Kaynaklı 5 Hastalık — Köpek Karşılaştırması
| Hastalık |
Vektör |
Türkiye Yaygınlık |
Tedavi |
| Ehrlichiosis |
R. sanguineus |
YAYGIN — tüm Türkiye |
Doksisiklin 4-6 hf |
| Babesiosis |
D. reticulatus, R. sanguineus |
ORTA — kırsal bölge |
İmidocarb dipropionate |
| Anaplasmosis |
I. ricinus |
ORTA — orman bölge |
Doksisiklin 2-4 hf |
| Lyme Borreliyoz |
I. ricinus |
DÜŞÜK — Trakya %4 |
Doksisiklin 4 hf |
| Hepatozoon canis |
R. sanguineus |
GÜNEY — Akdeniz |
İmidocarb + doksisiklin |
| KKKA (sahip için) |
H. marginatum |
ENDEMİK — İç Anadolu |
Ribavirin + destek |
🚨 KKKA (Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi) — İnsan İçin Hayati Tehlike
Türkiye dünyada EN YÜKSEK KKKA vakası bildiren ülke!
Ölüm oranı %5-30 arasında değişir.
Hyalomma marginatum kenesi taşır.
Hekimoğlu & Sağlam (Hacettepe Üniv. + Koç Üniv.) 2024 RAD-Seq araştırması: Yüksek KKKA insidanslı bölgelerde Hyalomma marginatum genetik çeşitliliği daha yüksek.
KÖPEK kene taşıyıcısı — kene köpeğin tüylerinden eve girip insanı ısırabilir.
Köpek aşısı YOK, insan aşısı da YOK. Tek koruma kene önleme ilaçları.
Belirtiler (insanda): Yüksek ateş, baş ağrısı, kanama, organ yetmezliği. 1-3 günde gelişir.
Riskli bölgelerde köpek kene kontrolü = AİLE SAĞLIĞI meselesi.
🗺️ Türkiye Bölgesel Risk Haritası
YÜKSEK
🌳 Trakya + Marmara Orman
Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, Yalova, Bursa Uludağ, Belgrad Ormanı, Aydos
Lyme RİSKİ. Ixodes ricinus yoğun. Aşı + ilaç önerilir.
YÜKSEK
🌲 Karadeniz Orman
Sinop, Kastamonu, Bolu, Düzce, Sakarya, Zonguldak
Lyme + Anaplazmoz. Yüksek nem + orman örtüsü.
YÜKSEK
⚠️ İç Anadolu (KKKA)
Yozgat, Sivas, Tokat, Kayseri, Çorum, Amasya
KKKA endemic — Hyalomma yoğun. SAHIP RİSKİ ölümcül.
ORTA
🏔️ Doğu Anadolu
Erzurum, Bayburt, Erzincan, Iğdır, Ardahan
KKKA + babesiosis. Soğuk dağlık, yaz keneleri aktif.
ORTA
☀️ Akdeniz + Güneydoğu
Antalya, Mersin, Adana, Hatay, Şanlıurfa, Diyarbakır
Ehrlichia + Hepatozoon yoğun. R. sanguineus yıl boyu.
ORTA
🌊 Ege Sahil
İzmir, Aydın, Muğla, Bodrum, Çeşme
Sıcak iklim, kene popülasyonu yıl boyu aktif.
DÜŞÜK
🏙️ Şehir Merkezleri
İstanbul kent, Ankara kent, İzmir kent merkez
Ev içi köpekler düşük risk. Park + kırsal gezide artar.
DÜŞÜK
🏗️ Apartman Köpeği
Sadece şehir parkı, kaldırım yürüyüşü
Düşük risk ama YIL BOYU koruyucu ilaç önerilir.
💉 Lyme Aşısı — Avantaj ve Dezavantaj
📚 WSAVA Aşı Yönergesi 2024 — Lyme Aşısı Pozisyonu
WSAVA aşıları 3 kategoride sınıflandırır:
CORE (zorunlu): Tüm köpekler için — Distemper, Parvovirüs, Adenovirüs, Kuduz.
NON-CORE (opsiyonel): Bölge ve risk faktörüne göre — Lyme, Leptospirosis, Bordetella, Parainfluenza.
NOT RECOMMENDED: Coronavirüs, Giardia gibi.
Lyme aşısı non-core kategoride — sadece riskli bölgelerde önerilir.
2026 AAHA güncellemesi: Leptospirosis core'a alındı, Lyme hala non-core.
Recombitek Lyme
Merial/Boehringer — Rekombinant OspA
İlk rekombinant Lyme aşısı. OspA proteine karşı antikor. 2 doz primer + yıllık rappel.
Vanguard crLyme
Zoetis — Yeni nesil chimeric
Birden fazla Borrelia genospecies'e koruma. Daha geniş spektrum.
Nobivac Lyme
Virbac — Bakterin (öldürülmüş)
Klasik bakterin tip aşı. Avrupa'da yaygın kullanım.
Ultra Duramune Lyme
Merck — Kombinasyon
DHPP + Lyme tek dozda. Rappel uygulamasında pratik.
✅ Lyme Aşısı Avantajları
1. Yüksek risk bölgelerinde %60-86 koruma.
2. Lyme nefritis (ölümcül böbrek hastalığı) önleme.
3. Bazı aşılar transmission-blocking (kenede bile bakteriyi öldürür).
4. Tek başına ilaç koruması yetersizse ek koruma.
⚠️ Lyme Aşısı Dezavantajları
1. Sadece Lyme'a karşı koruma — diğer kene hastalıklarına HİÇBİR koruma.
2. Aşılı köpek antikor pozitif çıkar — sonra kan testinde 'aşılı mı, hasta mı' ayrımı zor.
3. Tam koruma değil (%60-86) — yine ilaç gerekir.
4. Yıllık rappel — uzun süreli maliyet.
5. Türkiye'de Lyme prevalansı düşük — fayda-maliyet analizi sorgulanır.
6. Aşı yan etkileri (alerjik reaksiyon, anafilaksi) nadir ama mümkün.
🛡️ Modern Çözüm: Geniş Spektrumlu Kene Önleme İlaçları
Lyme aşısı SADECE Lyme'a karşı koruma sağlar. Modern isoxazoline sınıfı ilaçlar TÜM kene kaynaklı hastalıklara karşı koruma sağlar — Lyme + ehrlichiosis + babesiosis + anaplasmoz + KKKA + hepatozoon.
12 HAFTA
Bravecto
Fluralaner — Isoxazoline
12 haftalık tek tablet
Sistemik oral. Kene 8-12 saatte ölür. Pire + kene + akar koruması.
1.200-1.800 TL/12 hf
AYLIK
Simparica Trio
Sarolaner + Moxidectin + Pyrantel
Aylık tablet
Üçlü koruma — kene + pire + kalp kurdu + bağırsak kurtları.
350-550 TL/ay
AYLIK
NexGard
Afoxolaner — Isoxazoline
Aylık tablet
Lezzetli sığır eti aromalı. Yavru köpekler için 8 hf+ uygun.
320-450 TL/ay
AYLIK
Credelio
Lotilaner — Isoxazoline
Aylık tablet
Hızlı etki — kene 6-8 saatte ölür. Yavru köpek 8 hafta+ uygun.
350-500 TL/ay
AYLIK
Frontline Plus
Fipronil + (S)-methoprene
Aylık ense damlası
Geleneksel topikal. Etkili, daha ekonomik. Su geçirmez.
220-350 TL/ay
AYLIK
Advantix
Imidacloprid + Permetrin
Aylık ense damlası
Repellent etki — kene yaklaşmadan kaçar. Permetrin KEDİYE TOKSİK!
280-400 TL/ay
8 AY
Seresto
Imidacloprid + Flumethrin Tasması
8 ay tasma
Tasmalı çocuklu evler için pratik. Su geçirmez. Repellent etki.
1.500-2.500 TL/8 ay
SPREY
Frontline Spray
Fipronil sprey
Hızlı uygulama
Acil maruziyet sonrası, yeni evlat edinilen köpek için.
250-400 TL
🎯 Hangi İlaç Hangi Köpeğe?
Apartman köpeği (düşük risk): Frontline Plus aylık + günlük kontrol.
Park yürüyüşü orta risk: NexGard veya Credelio aylık.
Kırsal/orman bölge yüksek risk: Bravecto 12 haftalık + Seresto tasma kombinasyonu.
Trakya/Karadeniz orman: Bravecto + Lyme aşısı + günlük kontrol.
İç Anadolu KKKA bölgesi: Bravecto + Advantix repellent kombinasyonu (sahip riski için).
Multi-pet ev (kedi+köpek): ASLA Permetrin (Advantix) — kediye toksik. NexGard, Bravecto, Frontline güvenli.
Yavru köpek (8 hafta+): NexGard, Credelio uygun.
Hamile/emziren köpek: Veteriner kontrolünde — Frontline genelde güvenli.
🚨 Kene Isırırsa Ne Yapmalı?
⚠️ Kene Çıkarma Protokolü — 6 Adım
-
1
İnce uçlu cımbız veya kene aleti
Tick Twister ideal. Asla parmak/tırnak değil.
-
2
Mümkün olduğunca deriye yakın tut
Karnından (gövde) tutmayın — bakteri köpeğin kanına püskürtür.
-
3
Düz çek, döndürmeden, sabit basınçla
Ağız kısmı deride kalmasın. Yavaşça ama kararlı.
-
4
Yara bölgesini antiseptik ile temizle
Povidon-iyot (Batticon) veya hidrojen peroksit.
-
5
Keneyi ATMA — alkol içinde sakla
Köpek 1-3 hafta sonra hasta olursa veterinere göstermek için.
-
6
Ellerini iyice yıka
KKKA bulaşma riski insan için ölümcül.
❌ KESİNLİKLE YAPMAYIN
1. Kibrit/sigara/yakı: Kene 'kusar', bakteri salar.
2. Vazelin/krem: Kene boğulur, bakteri salar.
3. Çıplak el: KKKA bulaşma riski!
4. Tırnakla tutma: Kenenin gövdesini ezeriz.
5. Sirke/limon: Etki yok, gecikme yarar.
6. Bekleme: Borrelia 24-48 saat içinde bulaşır — HEMEN çıkar.
🩺 Veterinere NE ZAMAN Götür?
1. Kene ağız kısmı deride kaldıysa.
2. Köpek 1-3 hafta sonra topallarsa, ateşlense, halsizlese, iştahsızlaşsa.
3. Risk bölgesindeyseniz prophylactic doksisiklin kursu istenebilir.
4. Çıkarılmış keneyi gösterip test ettirebilirsiniz (PCR Borrelia, Anaplasma).
5. Eklem şişliği veya idrar renginde değişiklik (koyu/kahverengi — babesiosis).
6. Yara bölgesinde "boğa gözü" şeklinde kızarıklık (Lyme klasik belirtisi).
📅 Kene Sezonu — Türkiye Takvimi
| Bölge |
En Yoğun Sezon |
Diğer Aktif |
| Trakya + Marmara |
Mart-Haziran |
Eylül-Kasım |
| Karadeniz |
Nisan-Temmuz |
Eylül-Kasım |
| İç Anadolu |
Mayıs-Eylül |
Nisan, Ekim hafif |
| Doğu Anadolu |
Haziran-Eylül |
Mayıs hafif |
| Akdeniz |
YIL BOYU |
Sıcak iklim, kene aktif |
| Ege Sahil |
YIL BOYU |
Mart-Kasım yoğun |
| Güneydoğu |
Nisan-Ekim |
Mart, Kasım hafif |
💡 Pratik Öneri
Türkiye'de iklim ısınması nedeniyle kene sezonu UZUYOR — eski "Mart-Ekim" kuralı geçerliliğini kaybediyor.
Modern öneri: KORUYUCU İLAÇ YIL BOYU — sezonsal değil sürekli.
Kene popülasyonu kış aylarında bile (özellikle Akdeniz/Ege'de) aktif olabilir.
Köpek tüm yıl boyunca tek bir kene ısırığı = bir sezon yorgunluğa eşdeğer risk.
❓ Sık Sorulan Sorular
❓ Türkiye'de köpek Lyme hastalığı var mı?
Evet, Türkiye'de Lyme hastalığı VAR — ama Avrupa/ABD'den farklı epidemiyoloji.
Türkiye'de ilk Borrelia izolasyonu 2002'de Trakya'da yapıldı: 299 Ixodes ricinus kenesinin %4'ü Borrelia pozitif.
Belirlenen türler: B. burgdorferi sensu stricto, B. garinii, B. afzelii, B. lusitaniae, B. valaisiana.
PLOS NTD 2025 sistematik review: Türkiye kenelerinde Hyalomma %47, Ixodes %28.5.
Ixodes ricinus özellikle Trakya, Marmara, Karadeniz orman bölgelerinde yaygın.
Avrupa'da Borrelia prevalansı %5.8 (Ixodes ricinus nymphlarında).
Türkiye'de spesifik köpek serolojisi sınırlı veri ama düşük endemik bölge olarak değerlendirilir.
❓ Türkiye'de en tehlikeli kene hastalığı hangisi?
Köpek için en tehlikeli kene hastalıkları sırasıyla: Ehrlichiosis (Rhipicephalus, yaygın), Babesiosis (kırsal), Anaplazmosis (orman), Lyme (Trakya %4), Hepatozoon canis (güney).
İnsan için ASIL TEHLİKE: Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA/CCHF) — Hyalomma marginatum kenesi taşır.
İç Anadolu, Karadeniz, Doğu Anadolu kırsal bölgelerinde endemik.
Türkiye dünyada en yüksek KKKA vakası bildiren ülke.
İnsan ölüm oranı %5-30.
Köpek için KKKA klinik hastalık yapmaz ama köpek kene taşıyıcısı olabilir — sahip riski.
❓ Köpek Lyme aşısı nasıl çalışır? Hangi marka mevcut?
Köpek Lyme aşısı Borrelia burgdorferi yüzey proteinlerine karşı antikor üretimini sağlar.
Markalar (Türkiye'de bulunabilenler sınırlı): Recombitek Lyme (Merial), Vanguard crLyme (Zoetis), Nobivac Lyme (Virbac), Ultra Duramune Lyme (Merck).
Uygulama: 12 hafta + 16 hafta arası 2 doz primer aşılama, sonra YILLIK rappel.
Koruma oranı: %60-86 — TAM koruma DEĞİL.
WSAVA yönergesi: Lyme aşısı 'non-core' kategoride — sadece riskli bölgelerde önerilir.
Türkiye'de önerilen bölgeler: Trakya, Marmara, Karadeniz orman bölgeleri, Iğdır-Ardahan dağlık.
Aşılı köpek antikor pozitif olur — sonra kan testinde aşılı/hasta ayrımı zor.
❓ Lyme aşısı yerine kene önleme ilaçları yeterli mi?
Modern kene önleme ilaçları aşıdan DAHA ETKİLİ olabilir — TÜM kene kaynaklı hastalıklara karşı koruma.
İsoxazolinler (Bravecto, Simparica, NexGard, Credelio) — keneyi 8-12 saatte öldürür.
Borrelia bulaşma için 24-48 saat gerekir, yani kene köpeği etkilemeden önce ölür.
Frontline Plus topikal (aylık ense damlası) — geleneksel, etkili.
Advantix — repellent etki, kediye TOKSIK.
Seresto tasma — 8 ay koruma, tasmalı çocuklu evler için.
Türkiye 2026 fiyatları: Bravecto 1.200-1.800 TL/12 hf, Simparica 350-550 TL/ay, NexGard 320-450 TL/ay.
WSAVA önerisi: Yüksek riskli bölgede aşı + ilaç kombinasyonu en iyi.
❓ Köpekte kene ısırdığında ne yapmalı?
Borrelia bulaşma süresi: 24-48 saat. Keneyi 24 saat içinde çıkarsanız Lyme bulaşma riski neredeyse SIFIR.
İnce uçlu cımbız veya Tick Twister kullanın.
Keneyi mümkün olduğunca deriye yakın tutun — karnından tutmayın.
Düz çekin, döndürmeden, sabit basınçla.
Yara bölgesini antiseptik ile temizleyin.
Keneyi ATMAYIN — alkol içinde saklayın.
Ellerinizi iyi yıkayın — KKKA için insan riski.
YAPMAYIN: Kibrit/sigara/yakı (kene 'kusar'), vazelin/krem (kene boğulur, bakteri salar), çıplak el.
Veterinere git: Ağız kısmı deride kaldıysa, köpek 1-3 hafta sonra hasta olursa.
❓ Türkiye'de hangi bölgelerde Lyme/kene riski yüksek?
Yüksek Lyme riski: Trakya (Edirne, Kırklareli, Tekirdağ), Marmara (Yalova, Bursa Uludağ, Belgrad Ormanı), Karadeniz orman bölgeleri (Sinop, Kastamonu, Bolu, Düzce).
Yüksek KKKA riski (sahip için): İç Anadolu (Yozgat, Sivas, Tokat, Kayseri), Karadeniz iç (Çorum, Amasya, Gümüşhane), Doğu Anadolu.
Ehrlichia + Babesia: Tüm Türkiye, Akdeniz/Ege yoğun.
Düşük risk: Şehir merkezleri, apartman köpekleri.
Kene sezonu: Trakya/Marmara/Karadeniz Mart-Haziran. İç Anadolu/Doğu Mayıs-Eylül. Akdeniz/Ege YIL BOYU.
Modern öneri: Koruyucu ilaç YIL BOYU — iklim ısınması kene sezonunu uzatıyor.
❓ Köpekte Lyme hastalığı belirtileri ve tedavisi nedir?
Köpek Lyme'i çoğunlukla ASEMPTOMATİK — sadece %5-10 Borrelia pozitif köpek hastalığa girer.
Klinik belirtiler: Gezici topallama (shifting lameness), ateş 39.5-40°C, letarji, iştahsızlık, lenf bezi şişmesi, eklem şişliği.
Lyme nefritis (CIDDI): %1-2 vaka — protein-kaybedici glomerülonefrit. Golden, Labrador, Bernese ırklarında risk yüksek.
Teşhis: C6 antikor testi (SNAP test, IDEXX), Quantitative C6, PCR.
Tedavi: Doksisiklin 5 mg/kg PO BID 4 hafta — altın standart.
Amoksisilin 22 mg/kg PO TID — alternatif.
NSAID — eklem ağrısı için.
Lyme nefritis varsa: Renal diyet, ACE inhibitörü, kortikosteroid.
Prognoz: Erken tanı + tedavi mükemmel. Lyme nefritis varsa kötü.
✅ Özet: Köpek Lyme aşısı + Türkiye kene risk analizi 2026.
Türkiye Kene: Hyalomma %47, Ixodes %28.5, Rhipicephalus, Haemaphysalis (PLOS NTD 2025).
Lyme Prevalansı: Trakya 2002 — Borrelia %4. Düşük endemik.
ASIL TEHLİKE: KKKA — Türkiye dünyada en çok vaka. Köpekte klinik yok ama sahip riski.
5 Hastalık: Ehrlichia (yaygın), Babesia (kırsal), Anaplasma (orman), Lyme (Trakya), Hepatozoon (güney).
Lyme Aşısı: WSAVA non-core. Sadece yüksek risk bölgesi (Trakya, Karadeniz orman). Markalar: Recombitek, Vanguard crLyme, Nobivac.
Modern Çözüm: İsoxazoline ilaçlar — TÜM kene hastalıkları korur. Bravecto (12 hf), Simparica/NexGard/Credelio (aylık), Frontline (aylık), Seresto (8 ay tasma).
Bölge Risk: Trakya/Marmara/Karadeniz orman = yüksek Lyme. İç Anadolu = yüksek KKKA. Akdeniz/Ege = yıl boyu yoğun.
Kene Çıkarma: 24 saat içinde, ince cımbız, deri yakın, düz çek, alkol sakla, eller yıka.
EN ÖNEMLİ: Lyme aşısı tek başına yetersiz. Geniş spektrumlu kene önleme + günlük kontrol = altın standart.
🐾
Mismama YouTube Kanalı
Her yeni abone = sokak kedilerine 1 paket mama 🐱
Abone Ol →
Köpeğin için Bravecto, Simparica, NexGard, Frontline, Advantix, Seresto tasma mı arıyorsun?
Tüm kene-pire önleme ürünleri — yetkili distribütör güvencesiyle Mismama'da, Türkiye geneli hızlı kargo!
🛡️ Kene-Pire Koruma Ürünleri
📚
Kaynaklar:
• Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları Vector-Borne Infections Study Group. "Human tick biting and tick-borne disease risk in Türkiye: Systematic review".
PLOS NTD 2025
• Güner ES, et al. "First isolation and characterization of Borrelia burgdorferi sensu lato strains from Ixodes ricinus ticks in Turkey".
PubMed 2002
• Hekimoğlu O, Sağlam İK. "High Crimean-Congo hemorrhagic fever incidence linked to Hyalomma marginatum populations in Türkiye".
PMC 2024 — Hacettepe + Koç Üniv.
• Strle F, et al. "Lyme borreliosis".
Nature Reviews Disease Primers 2026
• Probst J, et al. "Frequency of Anaplasma phagocytophilum, Borrelia spp., and coinfections in Ixodes ricinus ticks from dogs and cats in Germany".
2024
• Gandy SL, et al. "An update on Borrelia burgdorferi s.l. prevalence in ticks at recreational areas in England and Wales 2021-2023".
UK Health Security Agency 2025
• PMC. "Zoonotic Tick-Borne Pathogens in Temperate and Cold Regions of Europe".
PMC Review
• Estrada-Peña A, et al. "An updated meta-analysis of Borrelia burgdorferi prevalence in Europe".
PMC Meta-analysis
• WSAVA Vaccination Guidelines Group — 2024 Köpek Aşı Yönergeleri
• American Animal Hospital Association (AAHA) 2026 Canine Vaccine Guidelines
• CDC Ticks and Lyme Disease
• European Scientific Counsel Companion Animal Parasites (ESCCAP)
• Türkiye Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — Zoonotik ve Vektörel Hastalıklar Daire Başkanlığı
• Türkiye İnfeksiyon Hastalıkları Derneği (TEH)